Ζωγραφίζοντας

Οι απαρχές της δημιουργικής έκφρασης μέσω της ζωγραφικής.

Ποιος γνωρίζει πότε θα έρθει η επόμενη πρόκληση στην ζωή του που θα τον ξυπνήσει από τον λήθαργο της καθημερινότητας ; Δεν χρειάζεται παρά μια εικόνα, μια μυρωδιά, μια λέξη για να ξεκινήσεις να ονειρεύεσαι πως μπορείς με τα χέρια σου ν αρπάξεις τα χρώματα και να βάλεις απλά την φαντασία σου στον καμβά, στο ξύλο, στην πέτρα σε κάθε επιφάνεια που σου προσφέρεται για να την μεταμορφώσεις σε κάτι διαφορετικό από αυτό που φαίνεται.

Σαχάρα σπηλαιογραφίες

( foto: βραχογραφία στην Δυτική Σαχάρα )

Ποια ανάγκη όμως έκανε τον άνθρωπο πριν χιλιάδες χρόνια να αποφασίσει να χρησιμοποιήσει αυτές τις πολύχρωμες σκόνες που έβγαζε από τα πετρώματα και να διακινδυνεύει την ζωή του για κάτι που ούτε να το φάει μπορούσε, ούτε να τον ζεστάνει, ούτε να τον προφυλάξει ; Τι ήταν εκείνο που τον ώθησε να βγάλει από την γη τις πρώτες χρωστικές; Ο αιματίτης, η ώχρα σε κόκκινη και κίτρινη μορφή, το κάρβουνο που ανακάλυψε μέσα από πυρκαγιές ή σκόνταψε επάνω στην μαύρη πέτρα του άνθρακα,  ακόμα και τα καμένα οστά των ζώων ή αυτόν τον κατάλευκο ασβεστίτη!  Όλα αυτά που έπρεπε να διασχίζει πολλά μίλια, μέσα σε μια αφιλόξενη γη, γεμάτη κινδύνους για να τα βρει και να τα χρησιμοποιήσει στην πρώτη ζωγραφική;

horses-and-deer-from-the-caves-at-altamira-c15000-bc-cave-painting-prehistoric

( foto: άλογα και ελάφια στο σπήλαιο της Αλταμίρα, 18.500 πχ. Ισπανία )

Η απάντηση είναι απλή. Βαθύς ο δεσμός του προϊστορικού ανθρώπου με την γη και την φύση και συνέχεια της ζωής του ήταν οι τελετουργίες των σπηλαίων και η ανάγκη έκφρασης σχεδιάζοντας αυτό που ήξερε καλύτερα. Την ζωή , τον εαυτό του, την φύση γύρω του, τα ζώα, τα πουλιά, τον ουρανό, την κίνηση του ήλιου, τα αστέρια, ότι τον  εντυπωσίαζε. Πρώτο σχέδιο (μα και υπογραφή του πρωτόγονου καλλιτέχνη) ήταν οι παλάμες των χεριών του επάνω στο πέτρινο τοίχωμα και μετά οι απλές σκηνές κυνηγιού, τα μαμούθ με τους τεράστιους χαυλιόδοντες, τα τεράστια ελάφια, οι βίσονες. Δίπλα στις σκηνές κυνηγιού οι Εστίες και οι άνθρωποι της φυλής που μοιράζονταν την τροφή, την προστασία της σπηλιάς, την συντροφικότητα. Μα πάνω από όλα αυτά αυτές οι σπηλαιογραφίες που είναι προσεκτικά σχεδιασμένες, εκτός από τον ρόλο της διακόσμησης είχαν και άλλους ρόλους.

το θηρίο Ινδονησία

( Foto : Το θηρίο , βραχογραφία στην σπηλιά Lubang Jeriji Saleh, Βόρνεο )

Ο Vierra μιλάει για Σαμάνους της φυλής, ο Frazer κάνει λόγο για τα Τοτέμ εκείνων των εποχών, ο Reinach δίνει την απλή εξήγηση πως είναι υπενθυμίσεις των κυνηγιών της φυλής ενώ υπάρχουν κι άλλες ερμηνείες όπως ότι οι σπηλαιογραφίες παραπέμπουν σε αριθμητικό σύστημα ή ακόμα και σε σκηνές γονιμότητας.

Σίγουρα όμως είναι ένα μέσο επικοινωνίας,  είτε μεταξύ των μελών της φυλής, είτε μεταξύ διαφορετικών Κλαν, είτε ένας τρόπος επικοινωνίας με τους Θεούς.

Ποια είναι η έκπληξη σε όλο αυτό; Πως τα 3/4 των προϊστορικών ζωγράφων ήταν γυναίκες. ( η έρευνα έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό American Antiquity https://www.saa.org/ )

indonesia40000σπηλαιογραφία

( Foto : οι ειδικοί κατέληξαν στο συμπέρασμα, μετά από χρονολόγηση πως η τέχνη της βραχογραφίας αναπτύχθηκε στην Ινδονησία την ίδια σχεδόν εποχή με την αντίστοιχη της Ευρώπης των Homo Sapiens, περίπου στα 51.000 χρόνια πριν )

Τα σχέδια φτιαγμένα με ένα κλαδί ή με ένα κομμάτι από οστό και τα χρώματα που παρέμειναν ζωντανά μέσα στον χρόνο αν και η οξείδωση τους έδωσε μια πιο σκούρα χροιά ήταν βγαλμένα από την γη, φυσικά χρώματα γι αυτό και στην παλαιολιθική εποχή απουσιάζουν το γαλάζιο και το πράσινο.  Ο προϊστορικός καλλιτέχνης χρησιμοποιούσε κάθε τεχνική, την εγχάραξη, το πελέκημα, την ζωγραφική, τον ψεκασμό και σε πολλές βραχογραφίες βλέπουμε πως οι συνθέσεις των ζώων που έχουν ζωγραφιστεί δεν τις συναντάμε ποτέ στην φύση, όπως απουσιάζει εντελώς το φόντο ή ο ορίζοντας και ανάμεσα σε όλα αυτά τα θέματα συναντάμε γεωμετρικά σχήματα, κουκκίδες, κύκλους,  ευθείες. Μήπως όλα αυτά δείχνουν πως οι ζωγραφισμένες παραστάσεις είχαν και τελετουργικό σκοπό πέρα από το θέμα της απλής διακόσμησης;  Έδειχναν το πετυχημένο κυνήγι με το κεντρικό ζώο σε μεγάλη μορφή και γύρω του  αποτύπωναν τους γενναίους κυνηγούς που ρίσκαραν την ζωή τους για να φέρουν τροφή στην σπηλιά σε πολύ μικρότερο μέγεθος και με έναν παιδικό ενθουσιασμό . Οι επόμενες γενιές έπρεπε να παραδειγματιστούν από αυτές τις εικόνες και να φροντίσουν το ίδιο καλά την φυλή τους. Υπήρχε η Θεά Μητέρα Γη που πρόσφερε απλόχερα στα παιδιά της τα υλικά να αποτυπώσουν αυτές τις πρώτες εικόνες και οι Αβορίγινες την τιμούσαν πριν 45000 χρόνια μέχρι και σήμερα, ζωγραφίζοντας με ώχρες στα σπήλαια το πνεύμα της μαζί με την εικόνα άλλων πατρογονικών πνευμάτων που κατοικούν επάνω ή μέσα στην ιερή γη, μέσα σε τελετουργικές γιορτές.

Cueva de las Manos (η σπηλιά των χεριών) Αργεντινή

( foto : cueva de las manos, η σπηλιά των χεριών, Αργεντινή )

Έτσι λοιπόν στα σπήλαια που ήταν η πρώτη κατοικία του ανθρώπου ξεκίνησε και η ανάγκη έκφρασης μέσα από το σχέδιο και το χρώμα και η υπογραφή των ανθρώπων της σπηλιάς ήταν οι παλάμες που βρίσκονται σχεδόν σε όλα τα σπήλαια που ανακαλύφθηκαν μέχρι σήμερα.

Χρωστικές ύλες βγαλμένες από την γη. Κόκκινη και κίτρινη ώχρα, κάρβουνο από καμμένα οστά ή ξύλα παρμένα από τη εστία της φυλής, λευκός Ασβεστίτης που συχνά βρίσκεται μαζί με κίτρινο Λιμονίτη που οι αποχρώσεις του φτάνουν μέχρι το μαύρο. Κομμάτια γης που τα άλεθαν με βαριές πέτρες για να πάρουν μια χρωματισμένη σκόνη και να την αναμείξουν με λίπος ζώων, με νερό ή ούρα, με χυμούς που έπαιρναν από διάφορα φυτά (και δέντρα, πιο συχνά της Ακακίας)  και που αυτά έδιναν διαφορετικές αποχρώσεις στις σκόνες ή με το σάλιο τους ώστε να έχουν μια χρωματισμένη »πάστα» που στεγνώνοντας θα προσκολληθεί σταθερά στα τοιχώματα της σπηλιάς ή ακόμα αυτή την »πάστα» για να έχει διάρκεια την έπλαθαν σε »κραγιόνια» που τα άφηναν να ξεραθούν στον ήλιο και την χρησιμοποιούσαν αφού είχε στεγνώσει.Τα »πινέλα» ήταν διάφορα φυτά όπως τα βρύα που βρίσκονται σε αφθονία κοντά στις περιοχές που έχει νερά, κλαδιά δέντρων, τρίχες από την γούνα των ζώων που σκότωναν ή φυσώντας τις χρωστικές μέσα από κούφια μικρά ξύλα ή οστά μικρών ζώων, κυρίως όμως το καλύτερο εργαλείο ήταν τα χέρια τους, τα δάχτυλά τους. ( Μια σύγχρονη καλλιτέχνιδα η Judith Braun έχει θαυμάσια έργα ζωγραφικής χρησιμοποιώντας αποκλειστικά τα δάχτυλά της).

IMGaltam

Από εκείνα τα πρώτα χρώματα πριν χιλιάδες χρόνια μέχρι το σήμερα δεν έχει αλλάξει σχεδόν τίποτα. Οι ίδιες χρωστικές χρησιμοποιούνται σαν βάσεις για την δημιουργία χρωμάτων, η γη και τα ορυκτά δίνουν την βάση για τα »λάδια» ζωγραφικής, αν και τα τελευταία χρόνια τα συνθετικά χρώματα όπως είναι τα ακρυλικά έχουν ένα σημαντικό μερίδιο στην αγορά.

Όπως δεν έχουν αλλάξει και πολύ οι βάσεις των χρωστικών έτσι δεν έχει αλλάξει και η ανάγκη έκφρασης του ανθρώπου μέσα από την δημιουργία της ζωγραφικής. Με ότι κι αν ζωγραφίζει κάποιος, με γραφίδα, με πινέλα, με μολύβια, με τα χέρια … σε ότι κι αν ζωγραφίζει, σε τοίχους, σε καμβάδες, σε χαρτί, σε ξύλο… όποια καλλιτεχνική τάση κι αν τον εκφράζει η ανάγκη παραμένει ίδια. Η εκτόνωση των συναισθημάτων, η επικοινωνία , η διέξοδος που βρίσκει η φαντασία για να ταξιδέψει σε έναν πραγματικό ή έναν φανταστικό κόσμο και έτσι η ψυχή βρίσκει την γαλήνη και την αρμονία που χρειάζεται .

Δεν είναι λοιπόν καθόλου περίεργο πως η ζωγραφική δίνεται και σαν ένα μέσο έκφρασης για ψυχικά ασθενείς και μέσα από αυτήν οι γιατροί έχουν μια τεράστια τράπεζα πληροφοριών για την πνευματική κατάσταση ή τον συναισθηματικό κόσμο του ασθενούς-καλλιτέχνη. Το ίδιο σημαντικό είναι οι πληροφορίες που δίνει ένα παιδί που δεν ξέρει να εκφράσει με λόγια τον συναισθηματικό του κόσμο, τα όνειρά του, την ποιότητα ζωής που έχει, την χαρά ή την θλίψη του μέσα από απλές παραστάσεις και σχέδια επάνω στο χαρτί. Προσέξτε ειδικά αυτές τις παιδικές ζωγραφιές που μέσα από την εικονική αφέλειά τους δείχνουν κακοποίηση, εφιάλτες, όνειρα ή χαμόγελα, ευτυχία και ελπίδες.

Οι παιδικές ζωγραφιές δεν διαφέρουν πολύ από εκείνες τις πρωτόγονες βραχογραφίες. Τα παιδιά σχεδιάζουν αυθόρμητα, συχνά διαλέγουν έντονα χρώματα όπως το  κόκκινο , χρησιμοποιούν τα δάχτυλά τους, κάνουν δυσανάλογα σώματα, δίνουν ρυθμό στις φιγούρες τους και σίγουρα δεν αναπαριστούν απαραίτητα την πραγματικότητα αλλά ότι αγγίζει τον ψυχικό τους κόσμο.

Rouffignac_cave σπήλαιο εκατό μαμούθ

( foto: σπήλαιο των Εκατό Μαμούθ, στην Ρουφινιάκ. Η χρονολόγηση` δείχνει 13.000 πχ. και τα έργα είναι παιδιών 3 ετών και πάνω, με μια πεντάχρονη να είναι αρκετά δραστήρια καλλιτέχνης, χωρίς όμως κανένας μέχρι σήμερα να γνωρίζει γιατί έγιναν. Αν πρόκειται για μια τελετουργία ή απλά για δραστηριότητα σε μια βαρετή ημέρα.)

Κάπως έτσι ήθελα να ξεκινήσει αυτός ο μήνας, μιλώντας για την »αρχή» των χρωμάτων, για την άκρη του νήματος που δημιούργησε έναν μαγικό κόσμο, εκεί που ακόμα κι αν είσαι εκατόν ογδόντα χρονών γίνεται παιδί, βουτάς μέσα στην μαγεία και δημιουργείς το όνειρο. Και επειδή εδώ και χρόνια ακολουθώ το μότο πως η ζωγραφική είναι το καλύτερο ψυχοθεραπευτικό φάρμακο ενάντια σε ότι μας ενοχλεί, μας στρεσάρει ή μας απασχολεί αρνητικά, ας δώσουμε μια εύπεπτη τροφή για το πνεύμα μας όπως η απασχόληση για την ανάμειξη των χρωμάτων ή το σχέδιο επάνω σε μια επιφάνεια.

'What have I told you before about drawing on the walls?'

‘What have I told you before about drawing on the walls?’

ΥΓ. Πολύ λίγα αυτά που έγραψα μπροστά σε απίστευτους τόνους βιβλιογραφίας που υπάρχουν, είναι ίσως μια μικρή σύνοψη που ανοίγει τον δρόμο σε ένα επόμενα κεφάλαια… όπως την θεωρεία των χρωμάτων, το χρώμα δηλώνει την ψυχολογία μας, παίζοντας με τα χρώματα … και …. και …. και ….. 

Καλό Μήνα!

Advertisements

2 thoughts on “Ζωγραφίζοντας

  1. Καλό μας μήνα, με πολύ χρώμα και με πολλά χαμόγελα, για να ξορκίσουμε την ασχήμια που «έρποντας», μας πλησιάζει! 😉
    Η ζωγραφική είναι όντος η πρώτη εσωτερική έκφραση του ανθρώπου από τότε που εμφανίστηκε στη Γη και με το εξαιρετικό σου κείμενο, όμορφα κάναμε μια αναδρομή στο χρόνο ακόμα και της προσωπικής μας ζωής! 😛
    Τελευταία με έχει συνεπάρει η σύγχρονη τοιχογραφία- graffiti που συναντάμε πια παντού και δίνει άλλο αέρα στους άχαρους τοίχους της πόλης!

    Όργιο φαντασίας!

    Πολλά πολλά και τα γλυκά ΑΦιλάκια μου! 🙂

    • Χαζεύω με τα graffiti , πως μεταμορφώνουν άχαρους τοίχους όπως πολύ καλά το λες, πως στέλνουν μηνύματα , πως βγάζουν κρυφές πτυχές ενός »άλλου» κόσμου … και κάποια στιγμή θα ήθελα να κάνω ένα αφιέρωμα σε αυτό το Underground που έχει μαγέψει όλο τον κόσμο και έχει πάρει τεράστιες πλέον διαστάσεις. Καλημέρα μαγισσούλα μου, έχουμε μια όμορφη Κυριακή εμπρός μας γεμάτη ήλιο! Να είσαι καλά 🙂 🙂 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s